{"id":30,"date":"2002-12-18T10:47:17","date_gmt":"2002-12-18T09:47:17","guid":{"rendered":"http:\/\/read.bootchec.com\/?p=30"},"modified":"2012-01-12T12:22:46","modified_gmt":"2012-01-12T11:22:46","slug":"30","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/read.bootchec.com\/?p=30","title":{"rendered":"Do\u015bwiadczenie czy eksperyment"},"content":{"rendered":"

D\u0142ugi okres czasu problemy rozwi\u0105zywa\u0142y si\u0119 same , a\u017c do momentu gdy zacz\u0119to m\u00f3wi\u0107 o sztuce jako akcie wyobra\u017ani ods\u0142aniaj\u0105cym prawd\u0119 1<\/sup> <\/a>. Prawd\u0105 t\u0105 w r\u00f3\u017cnych okresach by\u0142y r\u00f3\u017cne kategorie odzwierciedlania rzeczywisto\u015bci(perspektywa renesansu, kolory impresjonist\u00f3w, kubistyczne defragmentacje itp.). W momencie jednak gdy epoka zaczyna stawia\u0107 sobie samej pytania podwa\u017caj\u0105ce, wr\u0119cz neguj\u0105ce j\u0105, problemy wydaj\u0105 si\u0119 nie mie\u0107 rozwi\u0105zania bez uzyskania dystansu dekad od momentu ich postawienia. Cho\u0107 kwestionowanie zasad ustanowionych w epokach poprzednich jest jedyn\u0105 rozs\u0105dn\u0105 drog\u0105 rozwoju, to w momencie kwestionowania samej siebie wik\u0142a ja w nierozwi\u0105zane problemy w\u0142asnego dorobku, kt\u00f3ry jedynie fragmentarycznie mo\u017ce by\u0107 analizowany.
\n“Ci, kt\u00f3rzy odrzuc\u0105 problematyzacje regu\u0142 sztuki, p\u00f3jd\u0105 drog\u0105 pe\u0142nych sukces\u00f3w karier w masowym konformizmie…” 2 <\/sup> <\/a><\/em>pisze Lyotard o wyzbywaniu si\u0119 zawodu artysty stawiaj\u0105cego nowe pytania co jest sztuk\u0105. W przeciwie\u0144stwie do nauk jak matematyka czy logika, kt\u00f3re dok\u0142adaj\u0105c nowe regu\u0142y staja si\u0119 coraz bardziej jednolitymi, to sztuka pod\u0105\u017ca w paradoksalnie innym kierunku. Do\u0142\u0105czaj\u0105c nowe regu\u0142y staje si\u0119 eklektyczna zagadk\u0105 w\u0142asnego sensu ontologicznego.
\nNovatio staje si\u0119 przebrzmia\u0142ym echem niespe\u0142nionych marze\u0144 wielkich-\u201e…awangarda dobiega kresu i: nadal si\u0119 rozszerza, ale nie jest tw\u00f3rcza.<\/em>” 3<\/sup><\/a> \u2013powtarza manier\u0119, kt\u00f3ra mia\u0142a ni\u0105 nie by\u0107? Lyotard potwierdza te s\u0142owa: \u201eDzie\u0142o mo\u017ce by\u0107 modernistyczne je\u017celi wcze\u015bniej by\u0142o postmodernistyczne.”<\/em> 4<\/sup><\/a> Wynik takich \u201eoblicze\u0144 wydaje si\u0119 by\u0107 uzasadniony cho\u0107 zak\u0142adaj\u0105c linearno\u015b\u0107, trac\u0105 owe s\u0142owa sens. Nawet dzie\u0142o \u201eodgrzane” , nie b\u0119d\u0105c plagiatem, jest uzasadnione w kontek\u015bcie epoki i przestrzeni, w kt\u00f3rej istnieje na nowo. Nie mo\u017cna nazwa\u0107 takiego dzia\u0142ania upadkiem sztuki, gdy\u017c dystans , kt\u00f3ry powsta\u0142 uzasadnia \u00f3w kontekst pod jednym warunkiem \u2013 gdy nie stanie si\u0119 to nudna manier\u0105 prowadz\u0105ca do \u015blepej wt\u00f3rno\u015bci. Gdyby by\u0142o inaczej, w\u00f3wczas wszelkie wystawy prezentuj\u0105ce dorobek epok poprzednich by\u0142yby, je\u015bli nie plagiatem, to przynajmniej nie\u0142adnie pachn\u0105c\u0105 mieszank\u0105 niezrozumia\u0142ych sk\u0142adnik\u00f3w. Dzie\u0142a nie ulegaj\u0105 zmianie tylko ich konteksty i znaczenia, cho\u0107 pewne symbole s\u0105 niepodwa\u017calne to og\u00f3lny ogl\u0105d musi si\u0119 zmienia\u0107 by awangarda(czy mo\u017ce dzi\u015b ponowoszesno\u015b\u0107) nie by\u0142a pustym s\u0142owem rzucanym na zach\u0119t\u0119.<\/p>\n

Awangarda jest eksperymentem, kt\u00f3rego niezamierzonym efektem sta\u0142a si\u0119 zmiana kategorii do\u015bwiadczenia estetycznego, kt\u00f3re przybiera czasem warto\u015b\u0107 do\u015bwiadczenia poznawczego. 5<\/sup><\/a> Sztuka winna m\u00f3wi\u0107 prawd\u0119 o \u015bwiecie nas otaczaj\u0105cym, nie u\u017cywaj\u0105c ju\u017c kategorii antycznej mimesis , a wsp\u00f3\u0142czesn\u0105 mimesis metaforyczn\u0105, nie recta ratio factibilium<\/em>, a zabaw\u0119 w demiurga kreuj\u0105cego ju\u017c nie j\u0119zyk sztuki, a wr\u0119cz ca\u0142y \u015bwiat, tyle tylko, \u017ce intersubiektywny. Nikt ju\u017c bowiem nie wierzy w obiektywn\u0105 prawd\u0119 sztuki i nawet ostatni bastion realizmu – fotografia, musia\u0142a si\u0119 podda\u0107 (film mo\u017cna nazwa\u0107 skutkiem ubocznym fotografii lub koniecznym nast\u0119pstwem eksperyment\u00f3w Murey’a). Dziamski tak pisze o awangardzie: “Awangarda systematycznie poszerza\u0142a poj\u0119cie sztuki, dokonywa\u0142a coraz \u015bmielszych aneksji, wch\u0142aniaj\u0105c ci\u0105gle nowe, coraz rozleglejsze obszary nie-sztuki, a\u017c do momentu, kiedy nie spos\u00f3b ju\u017c by\u0142o dalej rozszerza\u0107 granice sztuki, poniewa\u017c wszystko mog\u0142o si\u0119 sta\u0107 sztuk\u0105 \u2013 wybrane przez artyst\u0119 przedmioty, miejsce, sytuacje, zdarzenia.”<\/em> 6<\/sup><\/a>
\nZa zmian\u0105 kategorii do\u015bwiadczenia estetycznego idzie zmiana kategorii pi\u0119kna, o kt\u00f3rym Lyotard pisze: “Z pi\u0119knem mamy do czynienia w\u00f3wczas, gdy \u201eposzczeg\u00f3lny przypadek”(dzie\u0142o sztuki), dost\u0119pny zmys\u0142om bez po\u015brednictwa poj\u0119cia, wywo\u0142uje odczucie bezinteresownej przyjemno\u015bci i odwo\u0142uje si\u0119 do zasady zgody powszechnej(kt\u00f3ra nie musi by\u0107 osi\u0105gni\u0119ta)”<\/em> 7<\/sup><\/a>. Niestety owo pi\u0119kno powoduje wiele spor\u00f3w 8<\/sup><\/a> oraz r\u00f3\u017cnych \u201epogrzeb\u00f3w” pi\u0119kna. We wsp\u00f3\u0142czesno\u015bci mamy do czynienia z nadu\u017cywaniem \u015bmierci pi\u0119kna czy nawet sztuki, a kolejny tego typu manifest staje si\u0119 snobistycznym bana\u0142em wynikaj\u0105cym z niemo\u017cliwo\u015bci uwsp\u00f3\u0142cze\u015bnienia pi\u0119kna, kt\u00f3rego stare znaczenia nale\u017ca\u0142oby nie pogrzeba\u0107, a uaktualni\u0107.<\/p>\n

\u201eWreszcie w po\u0142owie XIX w. Powsta\u0142a estetyczna koncepcja sztuki, kt\u00f3ra ka\u017ce arty\u015bcie produkowa\u0107 dzie\u0142a ju\u017c w \u015bwiadomo\u015bci l”art pour l”art. \u201e<\/em> 9<\/sup><\/a> pisze Habermas zaznaczaj\u0105c sta\u0142e od\u017cegnywanie si\u0119 sztuki od rzeczywisto\u015bci(rozpad ars i techne itp.), by sta\u0107 si\u0119 jeszcze mniej okre\u015blon\u0105 form\u0105 dzia\u0142alno\u015bci ludzkiej ni\u017c kiedykolwiek. Bezinteresowno\u015b\u0107 sztuki Kanta jednoznacznie okre\u015bla autonomiczne ramy estetyki, kt\u00f3ra oddzielona od \u201ekompleksu moralno\u015bci i nauki” 10<\/sup><\/a> wik\u0142a si\u0119 w quasi zrozumienie. Postmodernistyczna demokratyzacja dzia\u0142alno\u015bci artystycznej poruszy\u0142a wiele wa\u017cnych temat\u00f3w, a zarazem zniweczy\u0142a swoje szanse na d\u0142u\u017csze istnienie. Ka\u017cdy bowiem mo\u017ce ro\u015bci\u0107 sobie prawo do miana artysty(i tak te\u017c jest), bez sprzeciwu ze strony krytyki, jedynie przy wi\u0119kszych nak\u0142adach finansowych. Konsekwencj\u0105 prze\u0142amania elitarno\u015bci sztuki(kt\u00f3re nie dokona\u0142o si\u0119 na szcz\u0119\u015bcie do ko\u0144ca, a pozosta\u0142o tylko niedouczenie) jest dzi\u015b eksplozja kiczu, kt\u00f3rego niewymiern\u0105 warto\u015bci\u0105 estetyczn\u0105 jest warto\u015b\u0107 materialna.
\nArtysta to zaw\u00f3d, kt\u00f3rego przydatno\u015b\u0107 weryfikuje si\u0119 dzi\u015b cz\u0119\u015bciej, gdy\u017c brakuje dystansu, kt\u00f3ry mamy do G. Braque’a, czy M. Duchampa i nikogo nie dziwi pisuar w galerii( z niedouczenia kto\u015b mo\u017ce si\u0119 tylko ironicznie u\u015bmiechn\u0105\u0107). Natomiast chocia\u017cby obieranie ziemniak\u00f3w wydaje si\u0119 wykracza\u0107 poza tak zwane granice \u201edobrego smaku”. Tak wi\u0119c po cz\u0119\u015bci \u201eArtystyczne i literackie poszukiwania s\u0105 wi\u0119c podw\u00f3jnie zagro\u017cone: z jednej strony przez \u201epolityk\u0119 kulturaln\u0105”, z drugiej strony przez rynek sztuki…”<\/em> 11<\/sup><\/a>, a po cz\u0119\u015bci \u201e…gdy artystyczna produkcja nie jest fachowym opracowywaniem w\u0142asnych specyficznych problem\u00f3w, gdy przestaje by\u0107 domen\u0105 ekspert\u00f3w nie licz\u0105c\u0105 si\u0119 z potrzebami egzotycznymi, jej potencja\u0142 semantyczny s\u0142abnie.”<\/em> 12<\/sup><\/a><\/p>\n

\n
\n<\/a>
\n [1] Piort Jaroszy\u0144ski Metafizyka i sztuka Warszawa 1996 str.125
\n [2] J-F. Lyotard Odpowied\u017a na pytanie: co to jest postmodernizm str.52
\n [3] J. Habermas Modernizm-niedoko\u0144czony projekt str.31
\n [4] J-F. Lyotard op.cit str.58
\n [5] J-F Lyotard op.cit. str.53 (pomijaj\u0105c kontekst historyczny)
\n [6] G. Dziamski Awangarda po awangardzie Pozna\u0144 1995 str.7
\n [7] J-F Lyotard op.cit. str.56
\n [8] J. Kurowicki Kultura jako \u017ar\u00f3d\u0142o pi\u0119kna Zielona G\u00f3ra
\n [9] J Habermas op. cit str.36
\n [10] op.cit. str.37
\n [11] J-F. Lyoatrd op.cit str.54
\n [12] J. Habermas op.cit. str. 42\n<\/div>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

D\u0142ugi okres czasu problemy rozwi\u0105zywa\u0142y si\u0119 same , a\u017c do momentu gdy zacz\u0119to m\u00f3wi\u0107 o sztuce jako akcie wyobra\u017ani ods\u0142aniaj\u0105cym prawd\u0119 1 . Prawd\u0105 t\u0105 w r\u00f3\u017cnych okresach by\u0142y r\u00f3\u017cne kategorie odzwierciedlania rzeczywisto\u015bci(perspektywa renesansu, kolory impresjonist\u00f3w, kubistyczne defragmentacje itp.). W momencie jednak gdy epoka zaczyna stawia\u0107 sobie samej pytania podwa\u017caj\u0105ce, wr\u0119cz neguj\u0105ce j\u0105, problemy wydaj\u0105 […]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":[],"categories":[4,11],"tags":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/read.bootchec.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/30"}],"collection":[{"href":"https:\/\/read.bootchec.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/read.bootchec.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/read.bootchec.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/read.bootchec.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=30"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/read.bootchec.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/30\/revisions"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/read.bootchec.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=30"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/read.bootchec.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=30"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/read.bootchec.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=30"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}