{"id":86,"date":"2006-11-10T00:36:39","date_gmt":"2006-11-09T23:36:39","guid":{"rendered":"http:\/\/read.bootchec.com\/?p=86"},"modified":"2012-01-12T12:19:03","modified_gmt":"2012-01-12T11:19:03","slug":"86","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/read.bootchec.com\/?p=86","title":{"rendered":"sztuka dizajnu \u2013 pomi\u0119dzy techne i ars"},"content":{"rendered":"

Rozszyfrowywanie zagadek wsp\u00f3\u0142czesno\u015bci, ta ulubiona gra postmodernizmu, wydaje si\u0119 tylko powierzchownie dotyka\u0107 problematyk\u0119 tak szalenie dzi\u015b istotn\u0105 \u2013 estetyczn\u0105 nadbudow\u0119 rzemie\u015blnictwa, kt\u00f3rego sukces jest raczej niepodwa\u017calny. Elementu kultury nadal uwik\u0142anego mocno w histori\u0119 sztuki, elementu powoli zdobywaj\u0105cego swoj\u0105 autonomi\u0119.
\nSztuka jako \u015bwiadome zachowanie cywilizacyjne prze\u017cy\u0142a sw\u00f3j pierwszy wstrz\u0105s w czasach gdy oddzielone zosta\u0142o techne od ars1<\/a> – estetyka posz\u0142a swoj\u0105 drog\u0105, a ergonomia swoj\u0105. Wcze\u015bniej sztuka by\u0142a raczej zdolno\u015bci\u0105 wytwarzania, rzemie\u015blnictwem. Pomimo, i\u017c Platon i Arystoteles definiowali ja jako dzia\u0142anie, w kt\u00f3rym istotnym czynnikiem by\u0142 ratio, chodzi\u0142o o posiadanie zdolno\u015bci manualnych potrzebnych do wytwarzania w g\u0142\u00f3wnej mierze przedmiot\u00f3w codziennego u\u017cytku. Stan ten podtrzymywany by\u0142 dosy\u0107 d\u0142ugo i mocno – religia w \u015bredniowieczu, czy p\u00f3\u017aniej “filozofia pi\u0119kna” 2<\/a>. Gwo\u017ad\u017a do trumny wbi\u0142 Baumgarten tworz\u0105c estetyk\u0119 w XVII w. definitywnie podkre\u015blaj\u0105c r\u00f3\u017cnic\u0119 pomi\u0119dzy artyst\u0105 a rzemie\u015blnikiem. D\u0142ugo wi\u0119c nie m\u00f3wi\u0142o si\u0119 o projektowaniu3<\/a> takim jakim dzi\u015b je rozumiemy. Renesansowe obiekty artystyczne lub sztuka dekoratywna s\u0105 chyba najbardziej znanymi formami projektowania; nie maj\u0105cymi jednak postbaumgartenowskiej \u015bwiadomo\u015bci, kt\u00f3ra dopiero na pocz\u0105tku XX wieku po\u0142\u0105czy\u0142a ponownie ars i techne, w Niemczech.<\/p>\n

Sztuka i rzemie\u015blnictwo doros\u0142y do swojej wsp\u00f3lnej egzystencji przy niema\u0142ej pomocy popytu jak i zmian ideologicznych pocz\u0105tku XX wieku. Nast\u0105pi\u0142 w\u00f3wczas modernizm zr\u00f3wnuj\u0105c jak buldozer z ziemi\u0105 najwy\u017csze osi\u0105gni\u0119cia my\u015bli poprzednich wiek\u00f3w. Ka\u017cdy mia\u0142 sta\u0107 si\u0119 uczestnikiem sztuki, jak i sztuka mia\u0142a sta\u0107 si\u0119 uczestnikiem \u017cycia ka\u017cdego. By\u0142y to czasy kubistycznych szale\u0144stw Braque’a, czy zawrot\u00f3w konceptualnych Duchampa, \u015bwiat by\u0142 przygotowany na wybuch. Tak wi\u0119c tworz\u0105c szko\u0142e artystyczn\u0105 Bauhaus, Gropius marzy\u0142 o ziszczeniu si\u0119 modernistycznej wizji rozmycia granic pomi\u0119dzy elitarnym a masowym, o popularyzacji idei pi\u0119kna w kontek\u015bcie funkcjonalno\u015bci. Sztuka mia\u0142a objawi\u0107 si\u0119 jakby w nowej formie, wszechobecnej estetyki funkcjonalnej. Projektowanie osi\u0105gn\u0119\u0142o od samego pocz\u0105tku status r\u00f3wny dzia\u0142ano\u015bci artystycznej wypo\u017cyczaj\u0105c sobie renom\u0119 oraz cale zaplecze argumentacji.<\/p>\n

Wsp\u00f3\u0142czesny p\u0119d komercyjny pozwala stwierdzi\u0107, \u017ce nadszed\u0142 czas ponownego roz\u0142amu techne od ars. Nieuniknionego i prawdopodobnie definitywnego. Dzi\u015b dizajn nie ma ju\u017c tyle wsp\u00f3lnego ze sztuk\u0105 ile w czasach rozkwitu Bauhausu, cho\u0107 powsta\u0142 dzi\u0119ki niej i z ca\u0142ym szacunkiem do niej, to wydaje mi si\u0119, \u017ce nasza cywilizacja wymaga kilku jednoznacznych odpowiedzi w chwili obecnej. Sztuka bowiem pozosta\u0142a w swojej formie autotelicznej gry nieograniczonej pragmatyzmem z ogromnym zapleczem intelektualnym, natomiast dizajn, \u015bwiadom swojej autonomiczno\u015bci, od pocz\u0105tku podleg\u0142y potrzebom, ergonomii i rynkowi wypracowa\u0142 swoj\u0105 metodologi\u0119 i odkleja\u0142 si\u0119 powoli od sztuki, tworz\u0105c now\u0105 warstw\u0119 kulturow\u0105. Tworz\u0105c now\u0105 jako\u015b\u0107 nie zmieniaj\u0105c sytuacji sztuki, znajduj\u0105c sobie r\u00f3wnie wygodn\u0105 pozycj\u0119 na p\u0142aszczy\u017anie naszej kultury.<\/p>\n

R\u00f3\u017cnica pomi\u0119dzy nimi jest jeszcze niewyra\u017ana, cho\u0107 ju\u017c dosy\u0107 du\u017ca. Wyobra\u017amy sobie Polaka, przed kt\u00f3rym stoi zadanie zrozumienia dwu zda\u0144: jedno po francusku drugie po arabsku. W przypadku j\u0119zyka francuskiego zna on poszczeg\u00f3lne znaki, wiec pozostaje pozna\u0107 mu tylko zasady ich \u0142\u0105czenia w tym j\u0119zyku. W przypadku zdania arabskiego, musi on wpierw nauczy\u0107 si\u0119 znaczenia znak\u00f3w, a potem reszty. J\u0119zyk sztuki jest w chwili obecnej intelektualnym kalamburem, gra podsycana postmodernistycznym stylem pisania4<\/a>, a przede wszystkim jest metaforyczny. Dizajn zbudowany na pragmatyzmie nie mo\u017ce sobie pozwoli\u0107 na tak\u0105 gr\u0119. Jest obci\u0105\u017cony a priori dogmatem u\u017cyteczno\u015bci. Dizajn i sztuka komunikuj\u0105 ro\u017cnymi j\u0119zykami, do odbioru dizajnu nie potrzeba specjalnych narz\u0119dzi intelektualnych \u2013 metafora krzes\u0142a by\u0142aby wyj\u0105tkowo nieu\u017cyteczna, z drugiej strony krzes\u0142o mo\u017ce by\u0107 ca\u0142kiem dobr\u0105 metafor\u0105, b\u0119d\u0105c jednak najpierw krzes\u0142em5<\/a>. Dizajn wobec tego pozostanie rzemie\u015blnictwem z nadbudow\u0105 estetyczn\u0105.
\nProblem pojawia si\u0119 jednak w momencie niepotrzebnego bratania na si\u0142\u0119 obu dziedzin, co zbyt cz\u0119sto przypomina nieudolne pro\u015bby pisania po arabsku tylko dlatego, \u017ce ten j\u0119zyk ma “fajne” literki. Ta “fajno\u015b\u0107” wiec, rozmywa granice i jest rezultatem wielu pomy\u0142ek i rozczarowa\u0144. Brak \u015bwiadomego i zdystansowanego stosunku do w\u0142asnej to\u017csamo\u015bci powoduje, i\u017c wielu dizajnerow mianuje si\u0119 artystami6<\/a>. Wystawiaj\u0105 swoje prace w setkach nowych galerii dizajnu obecnie g\u0142ownie w Nowym Jorku i Kalifornii. Serwisy typu juxtapoz.com czy Vinylabuse s\u0105 dobrym przyk\u0142adem tego zachwytu, gdzie mo\u017cna zanudzi\u0107 si\u0119 na \u015bmier\u0107 “powtarzalno\u015bci\u0105 kreatywno\u015bci”, lub znale\u017a\u0107 sztuczne pere\u0142ki. Dizajner, kt\u00f3ry sprawdzi\u0142 si\u0119 na swoim polu nie zawsze musi mie\u0107 co\u015b do powiedzenia w sztuce – mo\u017ce po prostu nie w\u0142ada\u0107 jej j\u0119zykiem. Wiec po c\u00f3\u017c be\u0142kota\u0107? Ano wsp\u00f3\u0142cze\u015bnie wr\u0119cz wypada \u2013 koszulki, zabawki, plakaty, cokolwiek, aby istnie\u0107 w \u015brodowisku tw\u00f3rczym 7<\/a>. Idea “Fajnie, \u017ce kto\u015b cos robi.” \u2013 to za\u015b miecz obosieczny, kt\u00f3rym mo\u017cna si\u0119 zaci\u0105\u0107 8<\/a>. Popyt na artystyczn\u0105 to\u017csamo\u015b\u0107 jest du\u017cy, co daje dizajnowi ci\u0105gle si\u0142\u0119 argumentacji sztuki zarazem wik\u0142aj\u0105c go w jej teoretyczne podwaliny i nadmiern\u0105 metaforyczno\u015b\u0107. Artyzm9<\/a> jest ci\u0105gle ceniony, wi\u0119c przyw\u0142aszczenie sobie tytu\u0142u artysty jest nie tylko s\u0142uszne historycznie ale tak\u017ce spo\u0142eczno-ekonomicznie dla wielu zaczynaj\u0105cych. Dla tych, kt\u00f3rym trudno zakwalifikowa\u0107 swoje projekty do konkretnej dziedziny.<\/p>\n

Kuriozalnie, cho\u0107 obie dziedziny oddali\u0142y si\u0119 od siebie, dizajn ma coraz mniej wsp\u00f3lnego ze sztuk\u0105 \u2013 poprzez zbyt cz\u0119sto nies\u0142usznie10<\/a> naci\u0105ganie konwencji, chocia\u017c konstytuuj\u0105cej sw\u00f3j w\u0142asny model, to ci\u0105gle obie jako\u015bci przenikaj\u0105 si\u0119 i tak pozostanie jeszcze przez d\u0142u\u017cszy czas. Proces odklejania si\u0119 jeszcze si\u0119 nie sko\u0144czy\u0142. Pomimo wszystko, dizajner jest dizajnerem. Osobnym bytem z osobn\u0105 estetyk\u0105. Estetyk\u0105 funkcjonaln\u0105.<\/p>\n

Sztuka i dizajn, mimo \u017ce maj\u0105 jedn\u0105 matk\u0119, maj\u0105 dw\u00f3ch ojc\u00f3w.<\/p>\n

\n
\n1<\/a> W interesuj\u0105cym nas tutaj kontek\u015bcie dizajnu.
\n2<\/a> G\u0142\u00f3wnie mam na my\u015bli spory o pi\u0119kno, sztuk\u0119 i jej kondycj\u0119 w romantyzmie.
\n3<\/a> Przyk\u0142adowo RCA zaczyna od roku 1400 w ramach studi\u00f3w Historii Dizajnu.
\n4<\/a> zob. pisma Baumana, Llyotarda czy Derridy.
\n5<\/a> Warto tu wspomnie\u0107 o bardzo ciekawych eksperymentach MALFOR(np. krzes\u0142o schody) b\u0119d\u0105ce na pograniczu u\u017cytkowo\u015bci – nieu\u017cytkowo\u015bci, (jak sami tw\u00f3rcy zaznaczaj\u0105.)
\n6<\/a> Popularna definicja artysty zak\u0142ada, \u017ce jest on albo absolwentem szko\u0142y artystycznej, b\u0105d\u017a jest tw\u00f3rc\u0105 zaakceptowanym przez \u015brodowisko konstytuuj\u0105ce sztuk\u0119 (krytycy itp.) b\u0105d\u017a instytucje sztuki (galerie sztuki, muzea). Wi\u0119c wielu dizajnerow powinno by\u0107 artystami z definicji, jednak uwa\u017cam, \u017ce funkcje ich si\u0119 nie pokrywaj\u0105, ze wzgl\u0119du na rozdzia\u0142 o kt\u00f3rym pisz\u0119.
\n7<\/a> zob. http:\/\/www.guardian.co.uk\/weekend\/story…<\/a>
\n8<\/a> Coraz trudniej wybra\u0107, na kt\u00f3ra wystaw\u0119 warto p\u00f3j\u015b\u0107, aby nie naci\u0105\u0107 si\u0119 na czyje\u015b miesi\u0119czne portfolio wydrapane w \u015bcianach (vide ostatni Design Week w Londynie), gdzie ogromna ilo\u015b\u0107 prac graficznych by\u0142a po prostu frustruj\u0105ca (EyeCandy).
\n9<\/a> Mam tu na my\u015bli artyzm typu Hirst, Gormley czy Mueck, a nie jakie\u015b amatorskie pop\u0142uczyny. Poza tym wi\u0119kszo\u015b\u0107 dizajnerow ma zazwyczaj artystyczne do\u015bwiadczenie i wykszta\u0142cenie. Co ulega szybkim zmianom ze wzgl\u0119du na rosn\u0105c\u0105 szybko ilo\u015b\u0107 szk\u00f3\u0142 kszta\u0142c\u0105cych ro\u017cnego rodzaju projektant\u00f3w bez fundament\u00f3w stricte aorystycznych.
\n10<\/a> Przyk\u0142adowo, Joshua Davies, artysta nowych medi\u00f3w, jawi mi si\u0119 jako idealny przyk\u0142ad hochsztaplera, bazuj\u0105cego na generowaniu przypadkowych twor\u00f3w wizualnych zwanych na jego potrzeb\u0119 sztuk\u0105. Z jednej strony mo\u017cna by powiedzie\u0107 o nim, ze jest Pollockiem nowej ery, a z drugiej strony podejrzewam go o brak \u015bwiadomo\u015bci tw\u00f3rczej, dystansu i formalizm.\n<\/div>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Rozszyfrowywanie zagadek wsp\u00f3\u0142czesno\u015bci, ta ulubiona gra postmodernizmu, wydaje si\u0119 tylko powierzchownie dotyka\u0107 problematyk\u0119 tak szalenie dzi\u015b istotn\u0105 \u2013 estetyczn\u0105 nadbudow\u0119 rzemie\u015blnictwa, kt\u00f3rego sukces jest raczej niepodwa\u017calny. Elementu kultury nadal uwik\u0142anego mocno w histori\u0119 sztuki, elementu powoli zdobywaj\u0105cego swoj\u0105 autonomi\u0119. Sztuka jako \u015bwiadome zachowanie cywilizacyjne prze\u017cy\u0142a sw\u00f3j pierwszy wstrz\u0105s w czasach gdy oddzielone zosta\u0142o techne od […]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":[],"categories":[5,11],"tags":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/read.bootchec.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/86"}],"collection":[{"href":"https:\/\/read.bootchec.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/read.bootchec.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/read.bootchec.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/read.bootchec.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=86"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/read.bootchec.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/86\/revisions"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/read.bootchec.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=86"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/read.bootchec.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=86"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/read.bootchec.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=86"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}